• Archief
<B><EM>OldtimerStory</B></EM> 40 jaar Lada

OldtimerStory 40 jaar Lada

In januari was het 40 jaar geleden dat de Russen de wereld kennis lieten maken met hun “liefje”, de letterlijke vertaling van de merknaam Lada. Voor deze gelegenheid blikken we nog eens terug op de bijzondere gescheidenis van het Russische merk dat de wereld veroverde. Het ontstaan van merk Lada wijkt in vele opzichten af van ontstaan van welk automerk dan ook. Een verhaal over het ontstaan van de grootste autofabriek in de voormalige Sovjet Unie. Op 5 april 1966 besluit de Sovjet regering om in het kader van het nieuwe vijf jarenplan een nieuwe autofabriek op te richten. De nieuwe fabriek krijgt als doel het op grote schaal produceren van “betaalbare” auto’s. Tot 1966 was de nadruk voornamelijk gelegd op de productie van vrachtauto’s en bussen. De bestaande automobielenfabrieken kunnen niet voldoen aan de groeiende vraag naar betaal transport voor de burger. Om de immens grote Sovjet Unie te voorzien van passend transport moet er een geheel nieuwe fabriek en een geheel nieuwe auto komen. Om dit alles in slechts vijf jaar van de grond te krijgen wordt besloten om technologie “in te kopen”. Op 15 april 1966 beginnen de onderhandelingen met de Fiat fabrieken in Turijn over het leveren van de benodigde technologie om snel een compleet nieuwe fabriek én een nieuw model auto te realiseren. De Russen komen snel tot zaken, al op 4 mei wordt er een overeenkomst met de Italianen gesloten. Het gaat om het leveren van de benodigde kennis voor het opzetten van de fabriek, het productieproces en daarnaast het complete ontwerp van de Fiat 124. De Fiat 124 was in 1966 een hoogst moderne auto, even later zelfs uitgeroepen tot auto van het jaar 1967. Er wordt afgesproken dat de Italianen 8 jaar lang de Russen zullen ondersteunen. Op 30 juni 1966 krijgt de Sovjet bevolking voor eerst te horen wat er gaat gebeuren en volgen de gebeurtenissen elkaar snel op. Als locatie voor de nieuwe fabriek wordt gekozen voor een klein plaatsje op 20 kilometer afstand van Togliatti, Borkovka. De fabriek krijgt de naam “Voljskij Automobilnyj Zavod”, wat wordt afgekort tot VAZ. Vertaald betekent dit Autofabriek van de Volga. Volga slaat in dit geval op de Volga regio en niet op de bekende Volga auto’s uit de GAZ fabriek. Al in 1966 wordt begonnen met het immense project, de bouw van een compleet nieuwe fabriek en een compleet nieuwe stad om alle toekomstige werknemers en hun gezinnen te huisvesten. Aanvankelijk zijn er niet eens asfaltwegen naar de bouwplaats. Veel materiaal moet met behulp van trekkers en later ook het rode leger worden aangevoerd. Maar de bouw gaat door, zelfs als het ’s winters 40 graden vriest en ook nog eens een ijskoude wind waait. Er worden 8.000 mensen uit de hele Sovjet Unie geworven om te helpen het project op te starten.

Fiat 124, Auto van het Jaar 1967De fabriek wordt zo gebouwd dat alles wat nodig is om een auto te bouwen zelf kan worden gemaakt. Van ijzererts tot auto. Elk facet krijgt zijn eigen productielocatie. Natuurlijk krijgt de fabriek ook zijn eigen elektriciteitscentrale. Naast deze geheel zelfstandig opererende fabriek wordt een volledige stad gebouwd. Ook in de stad zijn alle voorzieningen aanwezig. Scholen, ziekenhuis, winkels, sportfaciliteiten, uitgaansgelegenheden, aan alles wordt gedacht. Het vredige platteland krijgt in vijftal jaren een volledige metamorfose naar een modern industriegebied. Tijdens de bouw van de fabriek en de stad is een andere groep jonge technische specialisten al druk bezig met aanpassen van het oorspronkelijk Fiat 124 ontwerp. Het basisontwerp moet worden aangepast naar de heersende omstandigheden in het immense Sovjet rijk. De nieuwe auto moet niet alleen in het ijskoude Siberië, maar ook in het snikhete Kazachstan zonder problemen functioneren. Vanaf 1967 gaan er regelmatig groepen van getalenteerde Russen naar Italië om kennis en kunde op te doen. De Sovjets blijken snelle leerlingen en maken dan ook indruk op de Italianen.
Begin 1968 arriveren 140 treinwagons met productiemiddelen bij de nieuwe fabriek. Vele zullen nog volgen. Rond deze tijd zijn ook de eerste prototypen van de VAZ 2101 klaar om te worden getest. Langzaam maar zeker wordt het definitieve concept van de VAZ 2101 vastgesteld en vertaald naar het productieproces. In 1969 worden alle fabrieksonderdelen één voor één opgestart. Alle onderdelen van het productieproces worden getest en op elkaar afgestemd.

VAZ 2101 ZhiguliBegin 1970 wordt het daadwerkelijke productieproces opgestart. Er wordt begonnen met aanleggen van de noodzakelijke voorraden die nodig zijn voor de massaproductie van de VAZ 2101. Op 30 april 1970 worden de eerste vier 2101’s geproduceerd, het gaat nog om prototypes die zijn gemaakt om het productieproces te testen. In mei lopen er al 72 auto’s van de nog opstartende lopende band. In juni zijn dat er al 302. Pas op 1 oktober 1970 gaat de productie officieel van start en worden ook daadwerkelijk alle onderdelen in het enorme VAZ complex zelf gemaakt. Bij de officiële start van productie krijgt de VAZ 2101 ook een naam: Zhiguli. De naam Zhiguli is afgeleid van de heuvels nabij de nieuwe productielocatie. Het logo dat op de nieuwe Zhiguli komt heeft natuurlijk als basiskleur rood. Op het embleem staat een afbeelding van boot, een type dat in verleden veel op de nabije Volga-rivier voorkwam. Met de nieuwe naam en het nieuwe merkembleem heeft de aangepaste Fiat 124 een sterke band gekregen met zijn nieuwe thuisland. De VAZ 2101 is niet langer meer een Fiat, het is nu een Zhiguli. De Zhiguli is alleen nog maar verkrijgbaar in de kleur donkerblauw. In december wordt een tweede kleur leverbaar: donkerrood.

Lada 1200Op 20 januari 1971 maakt de Zhiguli haar werelddebuut op de Autosalon in Brussel. Voor de export krijgt de VAZ 2101 Zhiguli een wat gemakkelijkere naam: Lada. Dit betekent ‘Liefje’ in het Russisch. De nieuwe Lada was ook in 1971 nog een zeer moderne auto, ook al was het basisontwerp toen al weer meer dan vijf jaar oud. De volledig nieuw cilinderkop met bovenliggende nokkenas die door de Russen zelf was ontworpen was een opvallend onderdeel. De auto was solide gebouwd en werd al snel door Sovjets in hun armen gesloten. Op 30 juni 1971 worden de eerste Lada’s naar Nederland verscheept om ook de Nederlanders kennis te laten maken met de nieuwe “Rus”. Tegelijkertijd maakt de VAZ fabriek de eerste variant van de 2101 bekend, de 2102. De 2102 is de stationwagon uitvoering van de 2101. De Sovjets zetten de schouders eronder en op 30 juni 1971 zijn er al 100.000 Lada’s gebouwd. Eind 1971 worden er 735 Lada’s per dag gebouwd.

Lada 2103 / 1500Al die nieuwe Lada’s werden gebouwd in een nieuwe fabriek, door nieuwe medewerkers die allemaal in een nieuwe stad woonden. Een aantal jaren geleden sprak ik met een voormalig Scaldia-Volga verdeler in België die in 1973 zelf in Togliatti was geweest op uitnodiging van de fabriek. Het was een indrukwekkend bezoek, het was onvoorstelbaar dat zo’n grote fabriek uit het niets in slechts vijf jaar was opgebouwd. Wat de Belgische verdeler opviel was de gemiddelde leeftijd van de arbeiders. De gemiddelde leeftijd bedroeg toen nog geen dertig jaar. Novi Gorod (“Nieuwe Stad”) was daarmee de “jongste” stad ter wereld. In 1973 telde Novi Gorod al 100.000 inwoners, een aantal dat in de daarop volgende jaren alleen maar zou toenemen. De inwoners van de nieuwe stad kwamen uit de gehele Sovjet Unie. Een ander opvallend punt was dat er zoveel vrouwen werkzaam waren in de fabriek, vrouwen die net als de mannen in de fabriek duidelijk geïnteresseerd waren in hun werk. Natuurlijk maakte ook de fabriek een grote indruk, alle gebouwen waren slechts een paar jaar oud, alle productiemiddelen waren nieuw en de fabriek was nog steeds druk bezig verder te groeien. In 1973 worden er al 870 auto’s per dag gebouwd, verdeelt over drie verschillende modellen. Inmiddels was er ook een 2103 bijgekomen, een luxere variant met een zwaardere 1300cc motor. In 1973 zijn er al 1 miljoen Lada’s gebouwd. Dat aantal zal alleen maar sneller gaan toenemen. Op basis van 2103 verschijnt in 1976 de 2106, voorzien van een 1500cc motor of 1600cc. Het personenauto gamma is nu compleet.

Lada 2121 NivaIn 1977 verrast de VAZ fabriek iedereen met de nieuwe Lada Niva (VAZ 2121). De Lada Niva is een volledig nieuwe terreinauto opgebouwd met onderdelen uit de bestaande Lada-modellen. Zo wordt de Niva voorzien van de 1600cc motor uit de 2106. Zeker voor die tijd was de Niva een bijzondere auto. De Niva beschikte over permanente vierwielaandrijving, onafhankelijke voorwielophanging en rondom schroefveren. Allemaal elementen die in 1977 nog aan de meeste terreinauto’s voorbij gingen. Verder had de Niva bijvoorbeeld een derde deur.

Lada 2105Eind jaren zeventig beseffen de Sovjets dat hun “nieuwe” auto begint te verouderen. Als antwoord hierop introduceren ze de VAZ 2105. De 2105 wordt de opvolger van de oer-Lada, die overigens nog jaren in productie zal blijven. Pas in 1989 valt het doek voor de 2101, die dan maar liefst 18 jaar in productie is geweest. De 2105 is geen volledige nieuwe auto maar een doorontwikkeling van de bestaande modellen. Op basis van de 2105 ontstaat de 2104, een stationwagon variant die de 2102 vervangt. Ook de luxe 2106 modellen krijgen een opvolger: de 2107. In 1985 introduceert Lada haar eerste geheel zelf ontworpen auto: de voorwielaangedreven Samara. Op dat moment heeft de Lada fabriek al bijna 9 miljoen auto’s geproduceerd. De Lada is een echte wereldauto en wordt dan ook over de gehele wereld verkocht. In het jaar 2000 wordt de VAZ 2101 door het Russische volk gekozen tot “Russische auto van de eeuw”. Op 12 april 2004 verlaat de tweeëntwintig miljoenste Lada de VAZ-fabriek. De Lada modellen werden niet alleen in de Lada fabriek zelf geproduceerd. Onder andere de IZH fabriek en de Luaz fabriek bouw(d)en (veelal oude modellen) Lada’s. Nu zijn de VAZ 2105 en de VAZ 2107 modellen die nog rechtstreeks zijn gebaseerd op de auto van het jaar 1966 nog steeds in productie. Toch zal het niet lang meer duren dat ook deze rechtstreekse afstammelingen van de oer-Lada het veld moeten ruimen. De invoering van de Euro 4 norm in Rusland zal ze naar alle waarschijnlijk fataal worden.

terug naar voorpagina